Projekt 2: Dziwne kombinacje

...a ich przedmiotem będzie tradycja (obecna w historycznym repertuarze oraz instrumencie dla muzyki dawnej „emblematycznym” – violi da gamba, subtelnie brzmiącej, zdolnej do gry tak melodycznej, jak i akordowej) oraz nowoczesność (ta zamanifestuje się w nowej muzyce na stary instrument, ale też w nader oryginalnym pomyśle jego elektronicznej amplifikacji). Jednym z założeń cyklu Po prostu... Filharmonia! jest konfrontowanie sztuki dawnej i nowej – ich relacje mogą być różne i złożone, od inspiracji, afirmacji i naśladownictwa, poprzez polemikę, aż po dekonstrukcję i negację; nowe, odkrywcze spojrzenie na violę da gamba stanie się ciekawym przyczynkiem do refleksji na ten temat.

Żywioły okiełznane

Viola da gamba to instrument bardzo szczególny. Budowana w wielu odmianach rejestrowych, od sopranowej po kontrabasową (wybór instrumentów z tej rodziny tworzył ulubiony typ renesansowo/barokowego zespołu – consortu) wyróżnia się obecnością progów i posiada 5-7 strun (w najpowszechniej stosowanych odmianach jest ich 6) strojonych, podobnie jak lutnia, w kwartach z tercją w środku. Konstrukcja instrumentu umożliwia grę zarówno melodyczną, jak i akordową. Brzmienie violi jest miękkie, intymne i subtelne, co czyni z niej też doskonałą partnerkę lub ekwiwalent śpiewu. Był to instrument głównie kameralny, domowy – solo lub w konsortach grano w domach i pałacach, wśród przyjaciół. Także dziś rzadko spotkać można violę w wielkich salach, gdyż jej brzmienie jest dla nich zbyt ciche; jednak niezwykły koncert Żywiołów okiełznanych dowiedzie, iż poradzono sobie z tym ograniczeniem. Duet matki i córki – Hille i Marthy Perl („Co jest lepsze od violi da gamba? Dwie viole da gamba!” – mówiły w jednym z wywiadów) osiągnął wielkie sukcesy w grze na historycznych violach, w tradycyjnym dla nich, renesansowo-barokowym repertuarze. Szczególnie wysoko oceniono ich płytę z roku 2014 Elements – Gambenmusik für Körper, Geist und Seele, muzyczny wyraz refleksji wobec zajmującej dawnych filozofów teorii żywiołów oraz ich powiązania z temperamentami ludzkiej natury. Muzyka, zwłaszcza barokowa, także chętnie ów problem zgłębiała, przypisując temperamentom właściwe im afekty, wyrażane potem językiem skonwencjonalizowanych figur, doborem temp, tonacji, strojów muzycznych itp. W swych poszukiwaniach adekwatnego wyrazu dla tych koncepcji artystki sięgnęły poza historyczny kanon muzyki dawnej, wykonując także nowe kompozycje, w tym autorstwa jednej z nich, Marthe. Kolejnym krokiem jest sięgnięcie po elektroakustyczną odmianę violi da gamba (wykorzystującą przetworniki analogiczne jak w elektrycznych gitarach), poszerzających nie tylko wolumen dynamiczny subtelnie brzmiących viol, lecz także umożliwiających modyfikację ich brzmienia. Koniecznie trzeba usłyszeć rezultaty tego zdumiewającego, ale i przekonującego mariażu nowoczesności i tradycji!