Projekt 1: Muzyka dawna… Małe formy, wielkie dzieła

Projekt realizowany we współpracy z festiwalem Poznań Baroque

Epoka baroku to formy i gatunki wielkie – jak opera, oratorium, kantata, ale także małe – arie, pieśni czy tańce. Pierwszy projekt cyklu „Po prostu… Filharmonia!” ukaże komponenty,  z których składały się wielkie formy wokalne – pojedyncze, wybrane dla swej szczególnej urody arie z większych dzieł Bacha, lecz także chorał – śpiew ewangelickiej wspólnoty, który stanowił muzyczny i teologiczny fundament większości jego sakralnych arcydzieł. Poznamy też punkt wyjścia dla wczesnej opery – ekspresyjną, pełną emocji monodię: śpiew z basso continuo, wykorzystywany też w nowego typu monteverdiańskich madrygałach. Wreszcie muzyka instrumentalna dwóch mistrzów docenionych dopiero z perspektywy pokoleń: arcymistrza orkiestrowej suity Telemanna oraz zapomnianego dziś przybysza z Italii, który rozkochał londyńczyków w muzyce swej ojczyzny.

Orkiestrowy Telemann w wersji kompaktowej

Historia okazała się niezbyt łaskawa dla Georga Philippa Telemanna – twórca ów, rówieśnik Bacha i Händla, tego pierwszego współcześnie całkowicie przyćmiewał, z drugim zaś konkurował o palmę pierwszeństwa pośród ówczesnych niemieckich kompozytorów. Z obydwoma zresztą pozostawał w serdecznej przyjaźni – był ojcem chrzestnym syna Sebastiana, Carla Philippa Emanuela, z Händlem zaś dzielił pasję... ogrodniczą! W korespondencji wielkich muzyków wiele miejsca zajmują dyskusje o uprawie orchidei. Osiemnastowieczni muzykografowie widzieli w Telemannie ucieleśnienie twórcy niemal doskonałego, poświęcano mu rozprawy i panegiryki, na przykładzie jego dzieł analizowano tajniki sztuki komponowania i nauczano jej. Sława ta trwała jeszcze blisko pół wieku po śmierci kompozytora, po czym nastąpił długi okres prawie całkowitego zapomnienia i niezrozumienia. Dziś jego twórczość wraca w chwale, zdumiewając nie tylko swą urodą, ale też ekstrawagancją, dowcipem i mnogością interesujących kontekstów. Wśród wielu gatunków, jakie uprawiał, wyróżniają się niezliczone suity orkiestrowe, z których spora część ma ciekawe idee przewodnie – jak Les Nations ilustrująca fascynujący barokowych twórców problem specyfiki stylów muzycznych różnych narodów – w tym utworze mamy żartobliwe portrety Les Turcs, Les Suisses, Les Moscovites. Tych ostatnich charakteryzują znakomicie imitowane (samymi smyczkami!) dźwięki kremlowskich dzwonów, ale też nieco egzotyczne modalne harmonie. Brawurowa Burlesque de Quixotte (na kanwie zapomnianej dziś opery) maluje dźwiękami przygody błędnego caballero z La Manchy opisane na nieśmiertelnych kartach Cervantesa. Kompozytor z właściwym sobie dowcipem ukazuje przebudzenie rycerza, jego słynną walkę z wiatrakami, westchnienia do pięknej Dulcynei, czy galop wychudzonego konia Rosynanta. Ważnym punktem zainteresowań kompozytora był też „styl polski” wysoko przez niego ceniony i ukazany na kartach m.in. Koncertu G‑dur; zob. też program 24 i 25 maja.