Projekt 1: Muzyka dawna… Małe formy, wielkie dzieła

Projekt realizowany we współpracy z festiwalem Poznań Baroque

Epoka baroku to formy i gatunki wielkie – jak opera, oratorium, kantata, ale także małe – arie, pieśni czy tańce. Pierwszy projekt cyklu „Po prostu… Filharmonia!” ukaże komponenty,  z których składały się wielkie formy wokalne – pojedyncze, wybrane dla swej szczególnej urody arie z większych dzieł Bacha, lecz także chorał – śpiew ewangelickiej wspólnoty, który stanowił muzyczny i teologiczny fundament większości jego sakralnych arcydzieł. Poznamy też punkt wyjścia dla wczesnej opery – ekspresyjną, pełną emocji monodię: śpiew z basso continuo, wykorzystywany też w nowego typu monteverdiańskich madrygałach. Wreszcie muzyka instrumentalna dwóch mistrzów docenionych dopiero z perspektywy pokoleń: arcymistrza orkiestrowej suity Telemanna oraz zapomnianego dziś przybysza z Italii, który rozkochał londyńczyków w muzyce swej ojczyzny.

Nicola Matteis – włoski geniusz w Londynie

W okresie Restauracji Stuartów Londyn – wcześniej, przez ponurą dekadę purytańskiej Republiki Cromwella, niemal pozbawiony jakichkolwiek błahych rozrywek – ponownie rzucił się w wir muzykowania, ulubionego zajęcia wszystkich sfer i stanów tej metropolii. Obok muzyków rodzimych działało tam wielu przyjezdnych, w tym Francuzów oraz Włochów. Spośród tych ostatnich wyróżniał się przesławny w swej epoce, a dziś niemal zapomniany wirtuoz skrzypiec i kompozytor Nicola Matteis. Brytyjski muzykograf Roger North widział w nim „drugiego po Corellim”, a inny komentator życia muzycznego, Charles Burney, po latach pisał o nim z entuzjazmem, iż „wysubtelnił angielskie uszy i uczynił je podatnymi oraz chętnymi wobec sonat”. Pochodził być może z Neapolu i działał nad Tamizą przez ponad cztery dekady (począwszy od lat 70. XVII w.). W znaczący sposób wpłynął na muzyczny smak Brytyjczyków, wcześniej ceniących wyżej wzorce instrumentalne znad Sekwany. To w dużej mierze Matteis zapoczątkował na Wyspach modę na muzykę w gusto italiano i utorował szlaki jej późniejszemu mistrzowi – Händlowi (ów, choć Niemiec, dostosował się do dominujących tam upodobań). Ważną zasługą Matteisa było też spopularyzowanie w Anglii skrzypiec – dotąd wśród instrumentów smyczkowych zdecydowanie królowały tam viole. Koncert przypomni jego zachwycającą, nierzadko ekstrawagancką twórczość wydobytą ze starych druków i manuskryptów. Zostanie ona skonfrontowana z dziełami innych londyńskich muzyków, wśród których ciekawą postacią był przybyły z Moraw Godfrey (Gottfried) Finger, biegły gambista i skrzypek działający m.in. na dworze Jakuba II oraz z wielkim Henrym Purcellem. To właśnie w jego twórczości, stanowiącej szczytowe osiągnięcie muzyki czasów Restauracji, czy też całej epoki angielskiego baroku, dokonała się fascynująca i twórcza synteza rodzimej tradycji z wzorami z Kontynentu, zwłaszcza francuskimi i włoskimi.