Projekt 3: Opłakiwania

Wszyscy, co drogą zdążacie, przyjrzyjcie się, popatrzcie, czy jest boleść podobna do tej, co mnie przytłacza?... Charyzmatyczny śpiewak Marc Mauillon przekracza granice wąskich specjalizacji – doskonale znany z poruszających i zawsze bardzo kompetentnych wykonań muzyki dawnej zaprezentuje się w dwóch bardzo odmiennych programach spojonych ideą refleksji nad śmiercią i przemijaniem: tą archaiczną, sprzed ponad dwóch tysiącleci, ale przecież doskonale komunikatywną, zawartą w wersjach Jeremiaszowych Trenów oraz bliższą nam, poświęconą ofiarom krwawej wojny. 

Naszym poległym, zapomnianym. Pieśni z czasów I wojny światowej

Tematyka wojen i bitew od wieków znajdowała żywe odzwierciedlenie w muzyce – czasem afirmatywne (jak w średniowiecznych chansons de geste opiewających uczestników krucjat), czasem – opłakujące wojenne zniszczenia i straty (wiele takich pieśni pojawiło się np. po otomańskim podboju Konstantynopola). Muzyka towarzyszyła też zawsze uczestnikom boju, zagrzewanym do niego dźwiękami surm, podniosłymi marszami i pieśniami. Trauma I wojny światowej – pierwszego konfliktu na tak wielką skalę, który pochłonął tak nieprzebraną liczbę ofiar, stała się inspiracją dla wielu dzieł upamiętniających poległych żołnierzy i cywilów, zniszczone miasta, ból i żałobę tych, którzy pozostali.

Obrazy, rzeźby, utwory literackie poświęcone tej tematyce są dobrze znane – znacznie mniej jednak pamięta się o muzyce, a komponowali ją przecież najwięksi twórcy, często tragicznie dotknięci wojennymi doświadczeniami. Przyczyniły się one do przedwczesnej śmierci niezwykle utalentowanej Lili Boulanger, siostry sławnej kompozytorki Nadii (jej zdrowie podkopała intensywna praca wraz z Nadią w ramach powołanego przez nie charytatywnego Comité Franco-Américain du Conservatoire National de Musique działającego na rzecz ofiar wojny). Piewca angielskiej sielskości i zbieracz folkloru George Butterworth poległ pod Sommą (ciała nigdy nie odnaleziono) – z jego niewielkiej, lecz ciekawej spuścizny popularnością cieszy się cykl pieśni do wierszy ze zbioru A Shropshire Lad Alfreda E. Housmana – pisane wiele lat przed wojną przekazują refleksję bliską starożytnej maksymie carpe diem, śmierć bowiem może przerwać także młode życie... Młody Belg Georges Antoine, autor niezwykle obiecujących dzieł kameralnych i pieśni, które Vincent d’Indy nazwał genialnymi, cudem przeżył krwawą kampanię flandryjską, lecz wkrótce potem zmarł z powodu wycieńczenia i chorób. Szczególnie tragiczny był los jednego z najbardziej obiecujących talentów muzyki niemieckiej swego pokolenia, Rudiego Stephana zabitego „podwójnie” – w 1915 zginął od kuli snajpera we wschodniej Galicji, a w 1945 większość jego cennych, niewydanych rękopisów spłonęła podczas bombardowania Wormacji... Program tego niezwykłego recitalu w stulecie tragicznego konfliktu przywoła pieśni uczestników różnych jego stron, połączonych wspólną refleksją o bezsensie wojny.