Koncert w ramach programu MKiDN Niepodległa 2018

Zajmująca centralną pozycję wśród dziewięciu ukończonych symfonii Mahlera, Piąta jest z pozoru najbardziej konwencjonalną spośród nich. Cechuje ją tradycyjna architektonika, brak elementów wokalnych czy choćby pieśniowych aluzji obecnych w każdej z poprzednich symfonii. Jednak ekspresyjna warstwa dzieła, to cały Mahler – paleta emocji, symboli, zawoalowanych elementów programowych wywiera nieodmiennie ogromne wrażenie na słuchaczach. Początkowy, wstrząsający marsz żałobny jest najbardziej monumentalną kompozycją tego rodzaju w symfonicznym repertuarze, ale nie tylko on rozsławił dzieło. Do najbardziej kochanych kart mahlerowskiej symfoniki należy seraficzne Adagietto na smyczki (z licznymi divisi) i harfę. Widziano w nim (a autor pośrednio to potwierdzał) hymn miłości do pięknej Almy Schindler, którą poznał i poślubił właśnie w czasie pracy nad Piątą. Jednak fatum, które zawsze przeczuwał, miało wkrótce zaciążyć nad ich małżeństwem – śmierć pięcioletniej córki Marii Anny oddaliła pogrążonych w depresji małżonków.

Los nieraz jeszcze w przewrotny sposób dotknąć miał Almę: po rozstaniu z Mahlerem związała się z młodym, sławnym później architektem Walterem Gropiusem. Córka tej pary, Manon, także przedwcześnie zmarła i ta tragedia zainspirowała innego kompozytora, przyjaciela rodziny Albana Berga do stworzenia Koncertu skrzypcowego i dedykowania go „pamięci Anioła”. Jedno z jego ostatnich dzieł (by je napisać, przerwał pracę nad nieukończoną ostatecznie operą Lulu) stało się zarazem najpopularniejszym, dowodząc iż technika dodekafoniczna nie musi wykluczać brzmieniowej eufonii, czy operowania cytatami tonalnymi (tu – m.in. z Bachowskiego chorału).

Program koncertu w ramach programu Niepodległa 2018 dopełni młodzieńcza Uwertura Es‑dur (1884) Ignacego Jana Paderewskiego, stosunkowo niedawno opublikowana drukiem, a przez to wciąż mniej znana od innych orkiestrowych dzieł autora.

Piotr Maculewicz