Estońska grupa wokalna Heinavanker, której kierownictwo artystyczne sprawuje kompozytor Margo Kolar, działa od 1996 roku. Zespół eksploruje różne przestrzenie repertuarowe – muzykę średniowiecza i polifonię renesansową, dawne estońskie pieśni runiczne oraz kojarzone dziś z kulturą ludową (nie mylić z folklorem!) – tradycyjne hymny. Nazwę zawdzięcza słynnemu tryptykowi Wóz z sianem jednego z największych wizjonerów dawnego malarstwa niderlandzkiego – Hieronima Boscha. Obraz powstał na zamówienie Bractwa Wspólnego Życia.

Trudno jednoznacznie datować dzieło, rozbieżności sięgają kilkunastu lat (1502–1516), dodatkowo najnowsze analizy stawiają znak zapytania nad autorstwem dzieła. Być może Bosch malowanie tryptyku rozpoczął, a kończyli go uczniowie? Jedno jest pewne – w 1570 roku Wóz z sianem zakupił król Hiszpanii Filip II do swojego pałacu-klasztoru Escorial. Dzieło odnosi się do flamandzkiego przysłowia: „świat jest wielkim wozem siana, każdy zgarnia z niego tyle, ile zdoła”. Jest niezwykłe – gigantyczny wóz z sianem, metafora życia – toczy się pomiędzy alegorycznie ujętymi rajem i piekłem. Kierunek drogi życia jest wyraźny, wiedzie w stronę mroku i potępienia. Doczesne życie przestawił Bosch jako bezsensowną i krwawą rywalizację o bogactwo i zaszczyty. Na samym szczycie stogu siana wyobrażona jest alegoria muzyki. Czyżby plasowała się ponad wszelakimi pokusami, była wolna od przyziemnych spraw, absolutnie czysta? Raczej nie, skoro nieodłączną częścią tej grupy postaci są anioł i diabeł. Symboli i ukrytych znaczeń w malarstwie Boscha jest multum.

Jego obrazy są zakodowanymi przesłaniami, podobnie jak muzyczne arcydzieła Johannesa Ockeghema albo Josquina. Wszyscy pochodzili z tego samego zakątka Europy, w którym tworzono wówczas najambitniejsze dzieła sztuki. Josquin właściwie jest rówieśnikiem Boscha – obaj żyli i tworzyli w tych samych czasach. A program koncertu – rozpostarty między twórczością Mikołaja z Radomia (pierwszego polskiego kompozytora znanego z nazwiska, piszącego zresztą bardzo ambitnie) a twórczością Arvo Pärta – również jakąś symboliczną drogę, kolejne dni doczesności ilustruje.

Marcin Majchrowski

broszura programowa