Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach

Plac Wojciecha Kilara 1, Katowice

Wymagające dzieła symfoniczne i wokalno-orkiestrowe Richarda Straussa to jedna z ulubionych pozycji repertuarowych dyrektora artystycznego Filharmonii Narodowej Jacka Kaspszyka. W ostatnich sezonach warszawska publiczność miała już więc okazję wysłuchać fascynujących realizacji dzieł ostatniego z romantyków. W ten nurt wpisuje się też kwietniowy koncert, podczas którego zabrzmią Cztery ostatnie pieśni do słów Hessego i Eichendorffa, dzieło artysty 84-letniego, mającego za sobą niezwykle intensywne twórczo życie, którym dałoby się obdzielić pewnie kilku wybitnych kompozytorów, ale także biografię trudną, pełną – zwłaszcza w latach wojny – kontrowersyjnych wyborów. „Emocje zapisane w Czterech ostatnich pieśniach są ostatecznym destylatem życia uwikłanego w niszczące dramaty kultury i historii, są tym, co pozostaje, kiedy odcedzi się wszystko, co aktualne, wszystko, co osobiste, kiedy spojrzenie na świat staje się spojrzeniem zaświatowym albo sam świat w oczach patrzącego staje się zaświatem – nie tracąc zarazem niczego ze swojej namacalnej realności.” (Paweł Majewski, „Kultura Liberalna”, nr 45/2010). To dzieło stawiające niezwykłe wymagania wykonawczyniom – wymaga nie tylko warsztatowych umiejętności, lecz także szczególnie głębokiego wniknięcia w wielowymiarowość jego muzyczno-tekstowego przekazu, stąd tylko niektóre spośród licznych koncertowych i fonograficznych inkarnacji cyklu są naprawdę satysfakcjonujące. Zapewne takie właśnie będzie wykonanie Camilli Nylund, fińskiej śpiewaczki podziwianej w rolach wagnerowskich, verdiowskich i szczególnie wyspecjalizowanej w muzyce Richarda Straussa (m.in. świetnie przyjęte kreacje Primadonny w Ariadne auf Naxos (Oper Frankfurt), Salome (Staatsoper Berlin) oraz Księżnej Werdenberg w Der Rosenkavalier (Grand Théâtre de la Ville de Luxembourg).

Starszy od Straussa o cztery lata Gustav Mahler żył niemal cztery dekady krócej od niego. Nigdy nie dowiemy się, jak rozwinąłby się jego niezwykle oryginalny talent, gdyby nie przedwczesna śmierć wkrótce po 50. urodzinach.

Frapująca Pierwsza z dziewięciu ukończonych symfonii zwiastuje już wiele cech, które spotkamy na kartach kolejnych – łączenie patosu i groteski, obecność planowanych i „utajnianych” programów, nawiązania do własnych pieśni, polemikę z symfoniczną tradycją i jej skostniałymi formami.