Anegdota o młodym muzyku, który grą specjalnie zamówionych wariacji Bacha miał koić bezsenne noce możnego dyplomaty, hrabiego Keyserlingka, przytoczona przez jednego z pierwszych biografów Bacha, Johanna N. Forkela (bez wskazania źródła), miała unieśmiertelnić nazwisko pochodzącego z Gdańska klawesynisty i kompozytora Johanna Gottlieba Goldberga. Odtąd kojarzono go z arcydziełem lipskiego kantora, oryginalnie nazwanym Aria mit verschiedenen Verænderungen BWV 988 (wydano je w roku 1741 jako czwartą część cyklu Clavier-Übung), a od XIX w. znacznie szerzej znanym pod mianem Wariacji Goldbergowskich. Trwają spory, czy czternastoletni Goldberg mógł zmierzyć się z takim dziełem i czy istotnie zamówił je hrabia. To jednak mniej istotne wobec doskonałości tego arcydzieła, bez wątpienia najgenialniejszego cyklu wariacji ostinatowych wieńczącego długą i bogatą tradycję tego gatunku w epoce baroku. Układ i niezwykle wyszukana koncepcja cyklu stały się przedmiotem niezliczonej liczby analiz i interpretacji – początkowa aria w typie sarabandy zawiera charakterystyczną linię basową i wynikającą z niej sekwencję akordów, które tworzą osnowę dla trzydziestu wariacji, grupowanych po trzy. Każda trzecia jest niezwykle skomplikowanym kanonem, a poprzedzają go wariacje w typie tańców i charakterystycznych utworów nawiązujących do części suity oraz zbudowane swobodnie, bogate w wirtuozowskie figuracje. Cykl przeznaczony w oryginale na klawesyn jest często wykonywany także na fortepianie, doczekał się też pokaźnej liczny aranżacji na rozmaite instrumenty i ich zestawienia, a każde pozwala w inny sposób ukazać, oświetlić bogactwo Bachowskiej inwencji i kunszt faktury. Prezentowana wersja wybitnego rosyjskiego skrzypka i dyrygenta Dymitra Sitkowieckiego przeznaczona na trio smyczkowe podkreśla linearyzm tego niedościgłego arcydzieła barokowego kontrapunktu.