Koncert w ramach programu MKiDN Niepodległa 2018

Trudnych momentów albo nieoczywistych losów twórców i dzieł w historii muzyki polskiej nie brakuje. Zewnętrzne okoliczności i przychylność (bądź jej brak) różnie pojmowanej koniunktury – także tej politycznej – kształtowały rodzimą literaturę muzyczną.

O Stefanie Bolesławie Poradowskim dzisiaj pamięta się głównie jako o pedagogu i autorze podręczników z zakresu teorii muzyki. Pozostawił po sobie jednak całkiem pokaźną liczbę dzieł, m.in. Capriccio na temat Kreutzera, napisane pod koniec studiów u Henryka Opieńskiego (1926). To czas, w którym polscy kompozytorzy, podążając za wskazaniami najmodniejszych trendów europejskich, komponowali zgodnie z kanonami muzycznego neoklasycyzmu – dzieła rzetelne warsztatowo, nośne brzmieniowo, zgrabne w kształtach, ale nade wszystko lekkie i czarująco eleganckie. Może najlepszym przykładem kultywowania estetycznych ideałów tego świetnego nurtu jest Aleksander Tansman, jeden z najpłodniejszych polskich kompozytorów. Wieczny emigrant (od początku lat dwudziestych mieszkał w Paryżu), światowiec i kosmopolita – konsekwentnie podkreślał polskość swojej muzyki. A łatwość, z którą pisał nigdy nie odbijała się in minus na wartości jego utworów.

Neoklasyczne w duchu i kształtach jest również słynne Concertino Romana Palestra – utwór, który może symbolizować trudne, wojenno-okupacyjne losy polskich twórców i ich dzieł. Concertino istnieje w dwóch wersjach. Pierwsza powstała pod koniec lat trzydziestych dla wirtuoza saksofonu – Sigurda Raschera. Ponieważ oryginał w czasie wojennej zawieruchy zaginął – Palester w roku 1947 zrekonstruował ją, posiłkując się wyciągiem fortepianowym. Jednak trzydzieści lat później stworzył jeszcze jedną wersję Concertina. Jej prawykonanie odbyło się 28 maja 1981 w Nowej Hucie, w czasie, kiedy rygory PRL-owskiej cenzury zakazujące wykonywania dzieł Palestra (uznawanego za dysydenta) nieco złagodniały. A trzy zgrabne i „smaczne” Divertimenti Mozarta, napisane w 1772 roku „na zapas na ostatnią podróż do Włoch”? Mogą służyć za wzorzec klasycznej równowagi i niezobowiązującej elegancji – taki punkt odniesienia dla wszystkich, XX‑wiecznych wcieleń neoklasycyzmu.

Marcin Majchrowski

Koncert pod patronatem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w ramach przedsięwzięcia TUTTI.pl promującego wykonawstwo muzyki polskiej.