Projekt 3: Opłakiwania

Wszyscy, co drogą zdążacie, przyjrzyjcie się, popatrzcie, czy jest boleść podobna do tej, co mnie przytłacza?... Charyzmatyczny śpiewak Marc Mauillon przekracza granice wąskich specjalizacji – doskonale znany z poruszających i zawsze bardzo kompetentnych wykonań muzyki dawnej zaprezentuje się w dwóch bardzo odmiennych programach spojonych ideą refleksji nad śmiercią i przemijaniem: tą archaiczną, sprzed ponad dwóch tysiącleci, ale przecież doskonale komunikatywną, zawartą w wersjach Jeremiaszowych Trenów oraz bliższą nam, poświęconą ofiarom krwawej wojny.

Ciemne Jutrznie

Biblijne Lamentacje, których autorstwo tradycja przypisuje Jeremiaszowi, opłakują zburzenie Jerozolimy przez Nabuchodonozora i zniewolenie przez niego ludu Izraela. Teologowie chrześcijańscy przywoływali przesłanie tych przejmujących wersów w kontekście paschalnego Triduum – w zburzeniu salomonowej Świątyni dostrzegano analogię ze śmiercią Chrystusa i poczuciem przeogromnej pustki, jakiej doświadczyć musieli Jego wyznawcy w strasznych dniach poprzedzających Zmartwychwstanie. Lamentacje (wraz z wybranymi do nich psalmami i antyfonami) śpiewano więc w ramach nabożeństw tzw. ciemnych jutrzni (łac. tenebrae, fr. leçons de ténèbres) celebrowanych przed wschodem słońca. Dla kompozytorów, zwłaszcza epoki renesansu i baroku pełne silnych emocji threnoi były szczególnie inspirujące, opracowywano je polifonicznie (m.in. Tallis), później także w formie kantatowej. Do najbardziej znanych barokowych ujęć należą kompozycje pióra Couperina i Zelenki, ale urodą dorównuje im też cykl, którego autorem jest Michel Lambert, „maître de musique de la chambre du roi” – najważniejszy obok Lully’ego kompozytor kręgu dworu Ludwika XIV. Dziś jego doskonała i piękna muzyka pozostaje znacznie mniej znana od tej królewskiego superintendenta muzyki, zwłaszcza w Polsce usłyszeć ją można rzadko – wykonanie Lamentacji będzie, być może, pierwszym w naszym kraju. Podobnie jak inni kompozytorzy, także Lambert korzysta w swych Leçons ze środków surowych i oszczędnych. Przejmującą ekspresję tekstów podkreślają kunsztowne melizmaty na wybranych słowach, nie zaburzające jednak doskonale czytelnej deklamacji słów. Zachwyca też subtelność harmoniczna,  choć osiągana bez stosowania dysonansowych czy chromatycznych ekstrawagancji. Co ciekawe, kompozytor wbrew długiej tradycji rezygnuje z umuzyczniania hebrajskich liter rozpoczynających poszczególne wersy, które innym autorom dawały okazję do szczególnej ornamentyki. Zachowuje natomiast zwyczaj dodawania na końcu każdej „lamentacyjnej” lekcji wezwania: „Jerusalem, Jerusalem convertere ad Dominum Deum tuum” („Jeruzalem, Jeruzalem nawróć się do Pana Boga twego!”), niepochodzącego z Biblii, a przez kompozytorów traktowanego na ogół jako rodzaj powracającego w niezmienionej postaci refrenu.

​